Gra tajemnic (The Imitation Game, 2014) 4/6

Niewątpliwie film ogląda się dobrze, sprawnie opowiedziana historia, pytanie o czym. Wiedzy historycznej dotyczącej złamania enigmy na próżno tu szukać. Przypomnę więc, że jako pierwsi wiadomości zaszyfrowane przy pomocy enigmy rozszyfrowali w 1932 roku trzej absolwenci matematyki Uniwersytetu Poznańskiego: Marian Rejewski, Henryk Zygalski i Jerzy Różycki. Oni jako pierwsi znaleźli i wykorzystali błędy niemieckich szyfrantów, które pozwoliły na zidentyfikowanie kodów i kluczy. Oni też skonstruowali pierwsze urządzenie dekodujące (bomba Rejewskiego) oraz schematy (płachta Zygalskiego) umożliwiające rozszyfrowywanie wiadomości. Oni też, przez następne lata łamali kolejne ulepszenia wprowadzane przez niemieckich szyfrantów. Wszystkie te matematyczne procedury oraz urządzenia w końcówce lat 30-tych zostały przekazane wywiadowi francuskiemu, a później angielskiemu. Na podstawie tychże, powstała maszyna zaprojektowana przez Turinga. W filmie wkład polskich kryptologów jest całkowicie zmarginalizowany i przedstawiony jako nieistotny, stąd ta krótka notka historyczna.

Fabuła filmu, delikatnie rzecz ujmując, nawiązuje do wydarzeń historycznych, bo autorzy większy akcent położyli na tragiczną historię samego Alana Turinga. Wyalienowanego geniusza i wizjonera, którego wkład w wygranie II wojny światowej był bezdyskusyjnie kluczowy, a jednak podzielił on los 49 tysięcy innych mężczyzn skazanych za naruszenie moralności publicznej. Alan Turing został skazany w procesie sądowym za homoseksualizm, zamiast więzienia zdecydował się na terapię hormonalną, która de facto była chemiczną kastracją i doprowadziła do ginekomastii. Także w wyniku procesu Turing został odsunięty od badań naukowych. W 1954 roku popełnił samobójstwo. Jego maszyna dała początek dzisiejszym komputerom. I to jest smutna historia: nie tak dawno temu w imię „moralności” postęp nauki został zatrzymany, a życie ludzkie złamane.

Film warty obejrzenia, ale z zastrzeżeniem, że faktów dotyczących złamania enigmy tam nie znajdziemy. Film w wersji oryginalnej można obejrzeć tutaj lub tutaj. 

Film dokumentalny przedstawiający udział wykładowców i absolwentów matematyki Uniwersytetu Poznańskiego w złamaniu kodu niemieckiej maszyny szyfrującej ENIGMA można obejrzeć tutaj. Dokument otrzymał nagrodę główną III Festiwalu Filmów Popularno - Naukowych w Gdańsku 2008.